Opracowanie własne

W ostatnim artykule Na czym polega współpraca z dietetykiem? poruszałam kwestię badań diagnostycznych, które polecam wykonać przed rozpoczęciem odchudzania. Są to podstawowe badania, takie, jak:

  • morfologia
  • glukoza
  • lipidogram
  • TSH
  • badanie ogólne moczu

Badania dodatkowe, które można wykonać, to:

  • poziom witaminy D
  • poziom witaminy B12
  • żelazo
  • jonogram

Profilaktyka jest bardzo ważna i takie badania (przynajmniej podstawowe) powinniśmy wykonać raz w roku. Wyniki tych badań pozwalają na wykrycie wielu chorób, często w podstawowym stadium i wdrożenie odpowiedniego leczenia.


MORFOLOGIA KRWI (pełna)

Jest badaniem, pozwalającym na ogólną ocenę układu czerwonokrwinkowego, białokrwinkowego i płytek krwi. Parametry opisujące układ czerwonokrwinkowy (liczba erytrocytów, hematokryt, hemoglobina, wskaźniki czerwonokrwinkowe, RDW) umożliwiają wstępne rozpoznanie niedokrwistości i ich różnicowanie, m.in. ze względu na wielkość krwinek (mikro-, normo-, makrocytowe), stopień zawartości hemoglobiny (niedobarwliwe, normobarwliwe) oraz stopień anizocytozy (RDW). Badanie przydatne również w monitorowaniu leczenia niedokrwistości, w ocenie stopnia utraty krwi po krwotokach oraz istotne dla podstawowej analizy erytropoetycznej funkcji szpiku. Parametry opisujące układ białokrwinkowy (leukocytoza całkowita, automatyczny „rozmaz” z rozróżnieniem neutrofili, limfocytów, monocytów, eozynofili, bazofili) pozwalają na wstępną diagnostykę niedoborów odporności, stanów zapalnych, infekcji, chorób rozrostowych szpiku i układu limfatycznego (białaczki szpikowe i limfatyczne) oraz zaburzeń funkcjonowania szpiku (m.in. zespoły mielodysplastyczne). Ocena funkcji płytek oraz charakteryzujących je parametrów (MPV, PDW, P-LCR) jest przydatna w rozpoznawaniu stanów z nieprawidłową liczbą płytek oraz ich anizocytozą (diagnostyka krwawień lub stanów zakrzepowych).



GLUKOZA

Podstawowym wskazaniem do oznaczeń stężenia glukozy są: profilaktyka, rozpoznanie i monitorowanie leczenia cukrzycy. Badanie wykonuje się w celu rozpoznania nieprawidłowej glikemii (poziom glukozy we krwi)  na czczo lub nieprawidłowej tolerancji glukozy. Przynajmniej raz w roku, badanie powinno być wykonywane u osób z grup podwyższonego ryzyka rozwoju cukrzycy, tj. w przypadku: 

  • otyłości i małej aktywności fizycznej
  • rodzinnie występującej cukrzycy
  • nieprawidłowości w badaniach glikemii na czczo lub w testach tolerancji glukozy
  • hiperlipidemii 
  • nadciśnienia 
  • przebytej cukrzycy ciążowej
  • urodzenia dziecka o wadze powyżej 4 kg,
  • zaawansowanego wieku


LIPIDOGRAM (cholesterol całkowity + trójglicerydy)

Pomiar stężenia cholesterolu całkowitego (CHOL) jest przesiewowym badaniem cholesterolu, pozwalającym na wstępną ocenę ryzyka rozwoju miażdżycy i chorób układu sercowo-naczyniowego, takich jak choroba wieńcowa, zawał serca i udar mózgu, miażdżyca tętnic kończyn dolnych itd. Cholesterol jest składnikiem błon komórkowych oraz prekursorem hormonów sterydowych: kortyzolu, aldosteronu, progesteronu, estrogenu i testosteronu, witaminy D i kwasów żółciowych. Jako składnik błon komórkowych jest istotny dla procesu przewodzenia impulsów nerwowych oraz komórkowych mechanizmów układu odpornościowego. Cholesterol całkowity obejmuje trzy frakcje: lipoproteinę niskiej gęstości, LDL (ang. ang. low-density lipoprotein); lipoproteinę wysokiej gęstości, HDL oraz łącznie, lipoproteinę bardzo małej gęstości, VLDL (ang. very low density lipoprotein) i lipoproteinę o pośredniej gęstości, IDL (ang. intermediate density lipoprotein). Stężenie cholesterolu całkowitego we krwi jest uzależnione od metabolizmu lipoprotein, syntezy tkankowej oraz zawartości w spożywanych produktach. Cholesterol we krwi transportowany jest w postaci lipoprotein, przy czym jego największa pula krąży w postaci cząstek LDL. Wzrost stężenia cholesterolu całkowitego jest charakterystyczny dla hiperlipoproteinemii (dyslipidemii) przebiegających ze zmianami w składzie ilościowym poszczególnych frakcji lipoprotein (klasyfikacja Fredricksona). Hiperlipidemie mogą być uwarunkowane genetycznie (hiperlipidemie pierwotne) lub mieć charakter wtórny, wynikający z takich schorzeń jak cukrzyca, choroby nerek, niedoczynność tarczycy, bądź nadużywania alkoholu i stosowania leków (beta-blokery, diuretyki tiazydowe, kortykosteroidy).

Wskazaniem do wykonania pomiaru trójglicerydów (TG) jest diagnostyka dyslipidemii (nieprawidłowe ilości lub skład frakcji lipidów) i ocena ryzyka rozwoju miażdżycy i chorób układu sercowo-naczyniowego, takich jak choroba wieńcowa i zawał serca, niedokrwienny udar mózgu i miażdżyca zarostowa tętnic kończyn dolnych itd. Badanie poziomu trójglicerydów wykonywane jest w trakcie badania całego profilu lipidowego organizmu, czyli oznaczania cholesterolu, LDL, HDL i trójglicerydów. Poza istniejącymi wskazaniami trójglicerydy oznacza się podczas badań kontrolnych. Dyslipidemie mogą wiązać się ze stanami organizmu lub chorobami: otyłością, nadużywaniem alkoholu, cukrzycą, hipotyreozą, ostrym zapaleniem trzustki (dyslipidemie wtórne) lub mogą być uwarunkowane genetycznie (dyslipidemie pierwotne) jak rodzinna hipertriglicerydemia. Wysoki poziom trójglicerydów występuje u pacjentów z nieleczoną lub nieprawidłowo kontrolowaną cukrzycą. Prawidłowe poziom TG dla dorosłych osiągany jest po kilku dniach życia i wykazuje tendencję wzrostową w miarę starzenia.
Trójglicerydy są estrami glicerolu i kwasów tłuszczowych. Stanowią podstawową formę magazynowania kwasów tłuszczowych i są głównym źródłem energii. W surowicy występują w postaci chylomikronów i we frakcji z VLDL (ang. very low-density lipoprotein – lipoproteina o bardzo niskiej masie). Stężenie TG w surowicy zależne jest od podaży lipidów w pokarmach oraz od endogennej biosyntezy i katabolizmu.
W przypadku wyraźnego wzrostu stężeń trójglicerydów i cholesterolu całkowitego, stosunek tych dwóch parametrów może mieć znaczenie diagnostyczne dla rozpoznania rodzaju dyslipidemii (wg podziału Fredricksona): CHOL/TG <0,2 – typ I; CHOL/TG<0,4 – typ IV; CHOL/TG >1,5 – typ IIa; CHOL/TG>1,0 – typ IIb).


TSH

Oznaczenie stężenia TSH (hormon tyreotropowy, tyreotropina) wykonywane jest głównie w celu oceny stanu metabolicznego tarczycy (gruczołu tarczowego) oraz w monitorowaniu leczenia chorób tarczycy. TSH jest hormonem wydzielanym przez przysadkę mózgową, a zmiany jego stężenia na zasadzie sprzężenia zwrotnego wiążą się ze zmianami poziomu hormonów wydzielanych przez tarczycę: trijodotyroniny – T3, tyroksyny – T4 oraz ich wolnych frakcji: FT3 i FT4. Stężenie TSH należy oznaczać jednocześnie z stężeniem wolnej frakcji tyroksyny (FT4) i w drugiej kolejności FT3. Stężenie TSH zmienia się w przebiegu ostrych i przewlekłych chorób tarczycy, a także w wyniku działania leków tarczycowych i nietarczycowych. W klinicznych stanach chorób tarczycy wzrost stężenia TSH w krwi obwodowej wiąże się z niedoczynnością tarczycy (hipotyreoza), a spadek stężenia TSH z nadczynnością tarczycy (hipertyreoza). Istotnym celem pomiaru TSH jest diagnostyka subklinicznych (bezobjawowych) postaci chorób tarczycy. W ich przypadku nieprawidłowe stężenia TSH obserwowane są przy jeszcze prawidłowych stężeniach wolnych frakcji hormonów tarczycy. Nieistotna klinicznie, mieszcząca się ciągle w zakresie prawidłowym, dwukrotna zmiana stężenia FT4, wiąże się ze 100 krotną zmianą stężenia TSH, co ilustruje logarytmiczno-liniową zależności stężeń obu hormonów. W diagnostyce subklinicznych chorób tarczycy zalecane jest oznaczanie TSH testami III generacji. Wytwarzanie i wydzielanie TSH pozostaje pod kontrolą TRH (hormonu uwalniającego tyreotropinę) i sprzężenia zwrotnego z hormonami tarczycy działającego w osi podwzgórze-przysadka-tarczyca. TSH stymuluje wychwyt jodu, syntezę i jodowanie tyreoglobuliny (Tg), wychwyt koloidu przez komórki pęcherzykowe tarczycy, a także uwalnianie hormonów z Tg. TSH wpływa również na wielkość oraz ilość tarczycowych komórek pęcherzykowych. Niedobory TSH spowodowane chorobą przysadki lub podwzgórza powodują wtórną niedoczynność tarczycy. Nadmiar TSH produkowany przykładowo przez guz przysadki, powoduje wtórną nadczynność gruczołu tarczowego. Jak wspomniano w ocenie zaburzeń funkcji tarczycy badanie TSH powinno się wykonywać z jednoczesnym oznaczeniem stężeń hormonów wydzielanych przez gruczoł tarczowy.


BADANIE OGÓLNE MOCZU

Badanie ogólne moczu jest podstawowym badaniem wykonywanym dla rozpoznania chorób nerek i dróg moczowych oraz dla określenia prawidłowości lub patologii wewnątrzustrojowych przemian metabolicznych wpływających na skład moczu. Badanie ogólne moczu pozwala na ocenę parametrów fizycznych: barwy, przejrzystości, ciężaru właściwego, pH oraz wykazanie obecności w próbce: leukocytów, erytrocytów, bilirubiny, urobilinogenu, glukozy, ketonów, białek i azotynów.
Nieprawidłowe wyniki badania wskazują na ryzyko: zespołu nerczycowego, stanów zapalnych nerek lub zakażenia bakteryjnego dróg moczowych. Obecność leukocytów, erytrocytów lub azotynów w moczu, stwierdzana jest w stanach zapalnych i infekcjach dróg moczowych. Obecność erytrocytów może wskazywać na skazę krwotoczną lub kamicę nerkową. Obecność glukozy, bilirubiny, ketonów i urobilinogenu stanowi cenną informację o zaburzeniach metabolicznych i fizjologicznych organizmu w cukrzycy, chorobach wątroby, niedokrwistości hemolitycznej oraz zaburzeniach gospodarki lipidowej.

*Źródło opisów badań: www.diag.pl


Podsumowując, warto się badać, przynajmniej raz w roku. Niejednokrotnie takimi badaniami profilaktycznymi możemy uratować sobie zdrowie, a nawet życie. Odpowiednie wdrożenie leczenia oraz poszerzona diagnostyka, w razie nieprawidłowości, zwiększa nasze szanse na odzyskanie zdrowia. Badajmy się, bo to również świadczy o zdrowym stylu życia.



Polecam do przeczytania kilka artykułów na temat odchudzania i zmiany nawyków żywieniowych:


Już niedługo na blogu pojawi się artykuł o witaminie D, m.in. o suplementacji, źródłach witaminy D, zapotrzebowaniu dla poszczególnych grup osób. Obserwujcie 🙂


One comment

  1. Witamina D pisze:

    […] z zapowiedzią we wpisie Profilaktyka – jakie badania diagnostyczne warto wykonać?, dzisiaj artykuł o witaminie D. Witamina D pojawia się także w kontekście zdrowego odżywiania […]

Zostaw komentarz